Рубрика: Ամառային ընթերցանություն

Ամառային ընթերցանություն 4

Գանձանակ: Էտգար Կերետ

Հայրիկը չէր համաձայնվում գնել ինձ համար այդ խաղալիքը՝ Բարտ Սիմփսոնին: Այ մայրիկը՝ ուզում էր, իսկ հայրիկը ոչ մի գնով չէր համաձայնվում: Ասում էր, թե ես երեսառած եմ: «Էդ ինչո՞ւ պիտի հանկարծ ու գնենք այդ խաղալիքը,- ասում էր նա մայրիկին:- Ինչի՞ համար: Բավական է՝ ծպտուն հանի, դու արդեն նետվում ես՝ կատարելու նրա ամեն մի քմահաճույքը»: Հայրիկն ասում էր, թե ես հարգանք չունեմ փողի հանդեպ, և եթե հիմա՝ մանկուց չսովորեմ, ապա էլ ե՞րբ… Երեխաները, որոնց համար, հենց մտքներովն անցնում է, Բարտ Սիմփսոն են գնում, ավարա են մեծանում և կրպակներ թալանում: Վարժվում են, որ իրենց ամեն ինչ հեշտությամբ է տրվում: Եվ ահա, Բարտի փոխարեն նա ինձ համար գնեց ճենապակե անճոռնի մի խոզուկ, մեջքին՝ հարթ ճեղքով: Այ, հիմա ես մարդ կդառնամ, ոչ թե…
Ամեն առավոտ պարտավոր էի մի բաժակ կակաո խմել, թեկուզև  զզվում էի: Սերուցքով կակաոյի համար՝ մեկ շեկել, առանց սերուցքի՝ կես շեկել: Իսկ եթե հանկարծ սիրտս խառներ ու փսխեի, ոչինչ չէի ստանա: Դրամը մեջքի ճեղքով նետում էի Խոզուկի մեջ: Եթե ցնցում էի, մեղմ զնգոց էր լսվում: Երբ Խոզուկը լցվի այնքան, որ էլ չզնգա, սքեյթբորդով Բարտ կստանամ: Հայրիկն է այդպես ասել: Այդպես, ասել է, ավելի դաստիարակչական կլինի:
Իսկ Խոզն, այնուամենայնիվ, հմայիչ էր, և քիթն էլ դիպչելիս այնքան սա՜ռն էր: Նետում ես շեկելը ճեղքի մեջ՝ Խոզը ժպտում է, կես շեկել ես նետում՝ էլի ժպտում է: Բայց հրաշալին այն է, որ ժպտում է նաև առանց դրա, հենց այնպես: Ես անուն էլ էի ընտրել նրան՝ Պեսախզոն: Դա այն մարդու անունն էր, որն ինչ-որ ժամանակ ապրել էր մեր հասցեում: Հայրիկը ոչ մի կերպ չէր կարողանում ցուցանակից քերել-ջնջել նրա անունը: Պեսախզոնը նման չէ իմ մյուս խաղալիքներին. շա՜տ հանդարտ է: Նա առանց հոսանքի է, առանց զսպանակների ու մարտկոցների, որոնք անվերջ փչանում են: Հարկավոր է միան հետև ել, որ հակարծ սեղանից ցած չգլորվի: «Պեսախզոն, զգույշ եղիր, չէ՞ որ դու ճենապակուց ես»,- ասում եմ, երբ հայտնվում է սեղանի եզրին. նա սիրում է ցած նայել: Պեսախզոնը ժպտում է և համբերատար սպասում, որ ափերիս մեջ առնեմ իրեն ու դնեմ հատակին: Ես ուղղակի խենթանում եմ նրա համար, նրա այդ ժպիտի համար: Միայն հանուն նրա էի ամեն առավոտ սերուցքով կակաո խմում: Որ շեկելը խցկեմ մեջքը և համոզվեմ՝ նրա ժպիտը մազաչափ անգամ չի փոխվում: Ես սիրում եմ քեզ, Պեսախզոն,- այդժամ ասում եմ նրան:- Իմ ամենաազնիվ բարեկամ, ես սիրում եմ քեզ մայրիկից ու հայրիկից առավել: Եվ միշտ կսիրեմ, անգամ եթե դու մեծանալով՝ ավազակ դառնաս ու կրպակները ավերես: Բայց եթե հանկարծ սեղանից ցած թռչե՜ս, տես հա՜…

Երեկ հայրիկը եկավ, սեղանից վերցրեց Պեսախզոնին, շրջեց և  սկսեց ուժեղ թափահարել:
— Զգույշ, հայրիկ,- ասացի,- նրա փորիկը կցավի:
Բայց հայրիկն ինձ չէր լսում:
— Նա այլև ս չի զրնգում։ Գիտե՞ս՝ դա ի՞նչ է նշանակում, Յոավի: Նշանակում է՝ վաղը դու անվավոր Բարտ Սիմփսոն կստանաս:
— Ո՜ւխ,- ասացի,- սքեյթբորդով Բարտ Սիմփսո՜ն… հրաշալի է… Միայն հերիք է ցնցես Պեսախզոնին, նրան հաճելի չի:
Հայրիկը տեղը դրեց Պեսախզոնին և  գնաց մայրիկի ետևից: Վերադարձավ՝ մի ձեռքով մայրիկին ձգելով, մյուսով՝ մուրճը բռնած:
— Դե,- ասաց նա,- ի՞նչ էի ասում: Երեխան սովորում է գնահատել իրերը: Ճի՞շտ է, Յոավի:
— Իհարկե, սովորում է,- ասացի,- իհարկե, իսկ մո՞ւրճն ինչի համար է:
— Քո համար,- ասաց հայրիկն ու մուրճը ձեռքս տվեց,- միայն զգո՜ւյշ:
— Իհարկե, զգույշ կլինեմ,- ասացի:
Եվ իրոք զգույշ էի: Բայց մի քանի րոպեից հայրիկը չհամբերեց ու ասաց.
— Դե, ջարդիր վերջապես այդ Խոզին:
— Ի՞նչ,- հարցրեցի,- Պեսախզոնի՞ն:
— Այո, այո, Պեսախզոնին,- ասաց հայրիկը:- Դե, քեզ տեսնեմ, ջարդիր, դու ազնվորեն ես վաստակել Բարտ Սիմփսոնին: Դրա համար շատ ջանք ես թափել:
Պեսախզոնը ժպտում էր ինձ ճենապակե խոզուկի տխուր ժպիտով՝ հասկանալով, որ եկել է իր վերջը: Թող գետնի տակն անցնի այդ Բարտ Սիմփսոնը. ես չեմ կարող մուրճով խփել ընկերոջս գլխին:
— Սիմփսոն չեմ ուզում,- և  հայրիկին վերադարձրեցի մուրճը,- ինձ Պեսախզոնն էլ հերիք է:
— Դու չհասկացար,- ասաց հայրիկը,- այդպես է պետք: Տուր այստեղ, ես ինքս կջարդեմ:
Հայրիկը վրա բերեց մուրճը. հանկարծ ես նկատեցի մայրիկի մոլորված հայացքն ու Խոզուկի հոգնած ժպիտը և  հասկացա, որ հիմա իմ քայլն է, եթե ինչ-որ բան չանեմ, Պեսախզոնի վերջը եկել է:
— Հայրիկ,- կառչեցի նրա ոտքից:
— Ի՞նչ, Յոավի,- ասաց հայրիկն, ու մուրճը բռնած ձեռքը քարացավ օդում:
— Խնդրում եմ, տուր ինձ ևս մի շեկել: Թույլ տուր՝ վաղը կակաոյից հետո մի վերջին շեկել էլ գցեմ նրա մեջ: հետո կջարդենք, վաղը, խոստանում եմ:
— Եվս մի շեկե՞լ:- Հայրիկը ժպտաց և  մուրճը դրեց սեղանին:- Տեսնո՞ւմ ես, ես հասա նրան, որ երեխան ավելի գիտակից դառնա:
— Այո, գիտակից,- ասացի,- վաղը:
Արցունքները խեղդում էին, բայց ես ինձ զսպեցի: Եվ միայն երբ ծնողներս դուրս եկան սենյակից, ամուր-ամուր գրկեցի Խոզուկին ու լաց եղա: Պեսախզոնը լռում էր ու ցնցվում ձեռքերիս մեջ:
— Մի մտածիր,- շշնջում էի նրա ականջին,- ես կփրկեմ քեզ:
Սպասեցի մինչև  հայրիկը, մեծ սենյակում հեռուստացույց նայելուց հետո, գնաց քնելու: Այնժամ վեր կացա և  Պեսախզոնին գրկած՝ հանդարտ, թաքուն անցա պաշտգամբով: Միասին լիակատար խավարում երկար գնացինք: Հասանք փշածածկ մի դաշտ:
— Խոզերը դաշտերում են մեռնում,- ասացի Պեսախզոնին և  իջեցրի հողին,- ասա այսպիսի փշոտ դաշտերում: Այստեղ քեզ համար լավ կլինի:
Պատասխանի էի սպասում, բայց Պեսախզոնը լռում էր: Սիրտ տալու համար թեթև խփեցի քթին: Նրա դառնացած հայացքը ցնցեց ինձ. հասկացել էր, որ ինձ էլ երբեք չի տեսնի:

 

  1. Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և կատարե՛ք ա  և բ  առաջադրանքները.

ա)  Ո՞րն է պատմվածքի արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք.։ Հիմնավորե՛ք նաև, թե ինչո՛ւ չընտրեցիք մյուս մտքերը․

  • պատումի անմիջականությունը, անկեղծությունը
  • սյուժեն հետաքրքիր է
  • անսպասելի լուծումներ են տրված
  • կերպարներն ամբողջական են և համոզիչ
  • զգացմունքայնությունը շատ է
  • ստեղծագործության մեջ կարևոր գաղափար է ներկայացված
  • հիմնավորված են բոլոր գործողությունները, արհեստական լուծումներ չկան
  • արժանիք չունի:

 

բ)  Բնութագրե՛ք պատմվածքի հերոսներին․

  • հորը
    Հայրը շատ խիստ տղամարդ էր և ուներ իր պահանջները, իր դաստիարակության ձևը։ Երեխան չէր հասկանում, թե ինչու է հայրը այդպես վարվում, ինչու չի գնում նրան այդ խաղալիքը, կամ ինչու է ուզում ջարդել խոզին։ Հենց այս հանգամանքն էր հորը դարձնում բացասական այս պատմության մեջ, քանի որ նա չէր բացատրում երեխային, թե ինչի համար է պետք է անել այն, կամ այս։ 
  • տղային։
    Տղան փոքրիկ երեխա էր, ով ապրում էր իր աշխարհում, որտեղ նա ուներ իր մտերիմ ընկեր Պեսախզոնին։ Նա չէր ուզում կորցնել մեկին ստանալու համար մյուսին։ Նա հավատարիմ մնաց իր ընկերոջը և ոչինչ չարեց նրա հետ, նույնիսկ այն դեպքում, երբ դա ընդհամենը խոզուկ էր, որի մեջ նա գցում էր իր կոպեկները։ 
Реклама
Рубрика: Ամառային ընթերցանություն

Ամառային ընթերցանություն 3

Գեղադիտակ: Ռեյ Բրեդբերի

  • Կարդալ պատմվածքը:
  • Դուրս գրել անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրել:
  • Բնութգրել Հոլլիսին:
    Հոլիսը ամբողջ անձնակազմից այն մեկն էր, ով ի վերջո հասկացավ թե որն է կյանքի իմաստը, ինչպես է պետք ապրել կյանքը, բայց արդեն իսկապես ուշ էր։ Հոլիսը ինքն ավստահ մարդ էր, արդար մարդ էր, ով մինչև վերջի վայրկյանը հոսով էր որ բոլոր մադրիկ էլ հավասար են և ոչ ոք ոչ մեկից չէր տարբերվում, աբյց դա այդպես չէր։
  • Դուրս գրել այն հատվածը, որտեղ երևում է, որ Հոլլիսը գտել է կյանքի իմաստը:
    Ստորությո՛ւն։ Նա կշռադատեց այդ բառը։ Վիրավորանքի արցունքները հոսեցին այտերի վրայով։ Ինչ-որ մեկը որսաց նրա ընդհատ շնչառությունը։

Կործանիչ հարվածը պահածո բացելու դանակի նման ճեղքեց հրթիռի իրանը, և մեկ դյուժին արծաթավուն, գալարվող ձկնիկների պես մարդիկ դուրս թափվեցին տարածության մեջ: Պայթյունը նրանց շպրտեց խավարի ծովը, իսկ հրթիռը փոշիանալով, երկնաքարային պարսպով նետվեց դեպի անհայտությունը։
— Բերքլի՜, Բերքլի՜, դու որտե՞ղ ես։
Ցուրտ գիշերով մոլորված երեխաներն են այսպես ձայն տալիս իրար։
— Վո՜ւդ, Վո՜ւդ։
— Նավապե՜տ։
— Հոլլի՛ս, Հոլլի՛ս, ե՛ս եմ, Սթոունը։
— Սթոո՛ւն, Հոլլիսն է խոսում, որտե՞ղ ես։
— Չգիտեմ, որտեղի՞ց իմանամ։ Աստվա՜ծ իմ, ես ընկնում եմ, գահավիժում եմ չգիտեմ, թե ուր։
Նրանք ընկնում էին։ Այդպես ջրհորի մեջ են ընկնում փոքրիկ քարակտորները։ Հզոր հարվածը ցրիվ տվեց նրանց մի բուռ ավազի պես, և հիմա մարդկանց փոխարեն մնացել էին միայն ձայները, որոնք անդեմ էին ու անմարմին, արտահայտելով սարսափ կամ ընդարմացած հնազանդություն և բոլորովին նման չէին իրար։
— Մենք տարբեր կողմեր ենք ցրվում։
Այո՛, դա ճիշտ էր։ Թռիչքի ընթացքում շրջվելով, Հոլլիսը համոզվեց, որ իրենք տարբեր կողմեր են ցրվում։ Այս փաստը նա նշեց աղոտ անտարբերությամբ։ Ամեն ոք սլանում էր իրեն վիճակված ուղիով, և ոչ մի ուժ չէր կարող այլևս միացնել նրանց։
Հագել էին հերմետիկ զրահազգեստներ, որոնց թափանցիկ դիմակների միջով երևում էին դժգույն դեմքերը։ Ոչ ոք չհասցրեց շարժիչ վերցնել։ Եթե նրանք շարժիչնե՜ր ունենային… Այդ դեպքում կարելի էր հուսալ իր և ուրիշների փրկությունը, հնարավոր կլիներ միաբանվել կազմել մի փոքրիկ կղզի ու որևէ ելք որոնել: Բայց մեջքին առանց հրթիռային շարժիչ ունենալու, նրանք երկնաքարերի պես անօգնական սուրում էին անխուսափելի ճակատագրին հանդիման։
Անցավ մոտ տասը րոպե, մինչև խուճապային սարսափը իր տեղը զիջեց ողջախոհությանը։ Տիեզերական խավարում, ասես մի հսկա մանածագործական հաստոցի վրա, իրար էին հյուսվում անհայտ հնչյունները, դիպչում ու տարածվում էին, կազմելով պատրաստի նախշեր։
Խոսում է Սթոունը։ Հոլլիսին եմ ուզում։ Երկա՞ր ժամանակ մենք կկարողանանք իրար հետ կապ պահպանել։
— Նայած, թե ինչպիսի արագությամբ ենք շարժվում։
— Երևի մեկ ժամի չափ, հը՞։
— Կարծում եմ, որ ո՛չ ավելի։
Հոլլիսի ձայնը հնչում էր հանգիստ ու անկաշկանդ։ Մեկ րոպե անց նա հարցրեց.
— Ի՞նչ պատահեց։
— Պայթեց հրթիռը։ Նման դեպքեր երբեմն պատահում են։
— Դու ո՞ր կողմն ես թռչում։
— Կարծես ընկնում եմ Լուսնի վրա, իսկ դո՞ւ:
— Ընկնում եմ Երկրի վրա։ Հարազատ մոլորակ եմ վերադառնում ժամում տասը հազար մղոն արագությամբ։ Լուցկու պես կվառվեմ…
Հոլլիսն այդ պատկերացրեց մի տարօրինակ հանգստությամբ. կարծես իր սեփական մարմնից բաժանվել ու հետևում էր, թե ինչպես է ինքը գահավիժում տիեզերքի սեփ-սև խավարում, և դա նույնքան անվրդով, որքան անցած ձմեռներին հետևել էր ձյան առաջին փաթիլներին։
Մյուսները լուռ էին. մտովի անցնում էին այն ճանապարհը, որը նրանց հասցրել էր վախճանին և որևէ բան փոխելու համար անօգնական, շարունակում էին գահավիժել անդունդ։ Չէր խոսում նույնիսկ նավապետը. ծրագիր չկար, հրաման չկար, փրկություն չկար։
— Օ՜-օ՜-օ՜, դեռ երկա՞ր եմ ընկնելու։ Ընկնո՜ւմ եմ, ընկնում ու վերջը չկա,- ականջակալներում լսվեց մի ձայն։- Ես չեմ ուզում, ես չե՜մ կարող մեռնել: Ես վախենում եմ մահից: Ի՜նչ խորն է անդունդը։
— Այդ ո՞վ է:
— Չգիտեմ։
— Երևի Սթիմսոնն է։ Դո՞ւ ես, Սթիմսոն։
— Սթիմսոն, այդ ես եմ, Հոլլիսը: Դու լսո՞ւմ ես ինձ:
Լռություն տիրեց. այդ լռության յուրաքանչյուր վայրկյանը նրանց ավելի ու ավելի հեռուներն էր քշում։
— Սթիմսո՜ն։
— Լսո՜ւմ եմ,- վերջապես ձայն տվեց նա։
— Հավաքիր քեզ, ծերուկ, մենք բոլորս էլ խրվել ենք։
— Ես մեռնել չեմ ուզում։ Ես ուզում եմ փրկվել։
— Դիմացի՛ր, գուցե մեզ որոնեն ու գտնեն։
— Այո՛, այո՛, կգտնեն,- ասաց Սթիմսոնը։- Ես չեմ հավատում, չեմ ուզում հավատալ, որ այս ամենը տեղի է ունենում մեզ հետ։
— Ուղղակի վատ երազ է,- միջամտեց ինչ-որ մեկի ձայնը։
— Լռի՛ր,- ընդհատեց նրան Հոլլիսը։
— Մոտեցիր ու ստիպիր, որ լռեմ,- շարունակեց ձայնը։
Այդ Էփլհեյթն էր։ Նա ծիծաղեց կողմնակի մարդու անտարբերոլթյամբ։
— Մոտեցի՛ր, մի՛ վախեցիր։ Ի՜նչ ես դանդաղում։
Հոլլիսը նոր միայն գիտակցեց իր վիճակի անօգնականությունը։ Հոգու խորքում նա չարացավ, և աշխարհում ամենից ավելի կամեցավ հասնել Էփլհեյթին ու մի լավ հասցնել նրան։ Տարիներ շարունակ նա զսպել էր այդ ցանկությունը, իսկ այժմ արդեն բավական ուշ է. Էփլհեյթը ականջակալներում լսվող մի ձայն է միայն։
— Ընկնում եմ, ընկնում եմ, ընկնո՜ւմ եմ…
Հանկարծ, կարծես վթարի սարսափը հենց նոր միայն հասավ գիտակցությանը, ականջ ծակող ձայնով ճչացին երկուսը։ Կարծես մղջավանջում Հոլլիսը տեսավ բղավողներից մեկին. նա մոտեցել ու թռչում էր գրեթե Հոլլիսի հարևանությամբ, ոչ մի վայրկյան չընդհատելով խելագար ճիչը, որից զրնգում էին ականջները։
— Վերջ տուր, լսո՞ւմ ես։
Ո՛չ, հիմա նա չի լռի, շրջապատը միլիոնավոր մղոններով հագեցված է բղավոցով, և մինչև ճչացողը դուրս չգա ռադիոկապի սահմաններից, ոչ ոք խոսել չի կարողանա։ Հոլլիսը պարզեր ձեռքը։ Այսպես ավելի լավ կլինի։ Առաջ նետվեց ու բռնեց ճչացողի ոտքը, դանդաղ մոտ քաշելով, նայեց դիմակին։ Դիմակի տակ դեմքը աղավաղված էր հուսահատ վայնասունի հետևանքով, վայնասուն, որն ասես լցրել-հագեցրել էր ամբողջ տիեզերքը։ Խեղդվողի պես ջղաձգվելով, նա կառչեց Հոլլիսին։ «Կամ այսպես, կամ այնպես,- մտածեց Հոլլիսը,- միևնույնը չէ՞ Լուսնի վրա ընկնելով մեռնելը, թե երկնաքարի դիպչելուց։ Ինչո՞ւ ձգձգել»։ Հոլլիսը իր երկաթյա ձեռնոցով հարվածեց դիմակին։ Հարվածի հետևանքով բղավողի մարմինը գլուխկոնծի տալով հեռացավ։
Լռության ջրապտույտները դարձյալ պարուրեցին Հոլլիսին ու մյուսներին, որոնք թռչում էին դեպի վար, դեպի վար, Տիեզերքի խավարի միջով դեպի վար։
— Հոլլիս, դու դեռ լսո՞ւմ ես ինձ։
Հոլլիսը լուռ էր. զգում էր, թե ինչպես է շիկանում դեմքը։
Դարձյալ Էփլհեյթն է։
— Լսում եմ, Էփլհեյթ։
— Եկ զրուցենք, միևնույն է ուրիշ ոչինչ չունենք անելու։
— Բավական է շատախոսեք,- լսվեց նավապետի ձայնը,- անհրաժեշտ է որևէ բան մտածել։
— Նավապետ, խորհուրդ եմ տալիս ձայներդ կտրեք,- առաջարկեց Էփլհեյթը։
— Ի՞նչ…
— Այն, ինչ լսեցիր։ Ու մեջ էլ մի ընկիր։ Մեզ տասը հազար մղոն տարածություն է բաժանում, և իզուր հիմարություններ չանես։ Սթիմսոնը ճիշտ նկատեց, մենք դեռ երկար ենք ընկնելու։
— Հապա լսի՛ր, Էփլհեյթ…
— Ձա՛յնդ։ Համարիր, որ ես ապստամբել եմ։ Կորցնելու ոչինչ չունեմ։ Քո հրթիռը փալաս էր, և դու էլ որպես նավապետ ոչ մի բանի պետք չէիր: Ցանկանում եմ հաջողությամբ կոտրես գլուխդ, երբ ընկնես Լուսնի վրա։
— Ես քեզ հրամայում եմ լռել։
— Հրամայիր, որքան ուզես,- տասը հազար մղոն հեռավորությունից ձայնն իր հետ ծաղր բերեց։
Նավապետը լռեց։ Էփլհեյթը շարունակեց։
— Ինչի՞ մասին էինք խոսում, Հոլլիս։ Ա՜հ, հիշեցի՛։ Ես քեզ ատում եմ, դու ինքդ էլ շատ լավ գիտես այդ։ Վաղուց գիտես։
Հոլլիսն անօգնական սեղմեց բռունցքները։
— Ես ուզում եմ քեզ բան ասել,- չէր լռում Էփլհեյթը։- Մի հաճելի անակնկալ անե՞մ։ Հի֊շո՞ւմ ես, հինգ տարի առաջ ֆիրմայի վարչության ընտրություններին դու ձախողվեցիր։ Դրա համար ինձ ես շնորհակալություն հայտնելու, հա՜-հա՜…
Շատ մոտիկ մի երկնաքար փայլատակեց։ Հոլլիսը վար նայեց։ Ձախ ձեռքի տեղը արյուն էր շատրվանում: Զրահազգեստի ներսում ճնշումն ընկավ։ Շունչը պահելով, նա աջ ձեռքը պարզեց ու ձախ արմունկի մոտ գտնվող սեղմակը պտտեց։ Զրահազգեստը դարձյալ լցվեց օդով։ Այս ամենն այնքան արագ կատարվեց, որ նա չհասցրեց նույնիսկ զարմանալ։ Սրան այլևս ոչինչ չէր զարմացնում։ Նա ավելի ու ավելի ամուր ձգեց սեղմակը, մինչև որ արյունահոսությունը դադարեց։ Այս ամենը կատարվեց լռությամբ։ Այժմ Հոլլիսը ականջ էր դրել խոսակցություններին։ Անձնակազմի անդամներից մեկը, Լասփերը, առանց հոգնելու շատախոսում էր Մարսի, Յուպիտերի, Վեներայի վրա թողած իր կանանց, հարստության և զվարճությունների, խնջույքների ու մոլի խաղերի, կյանքում հաջողակ լինելու մասին։ Գնալով, նրանք ավելի ու ավելի էին սուզվում տիեզերքի խորխորատները և Լասփերը կործանմանն ընդառաջ գնալով, տարվել էր երջանիկ հուշերով։
Որքա՜ն տարօրինակ է. շուրջը միլիոնավոր մղոններով փռվել է Տիեզերքը, և ճիշտ նրա կենտրոնում իրար են կանչում ընդհատվող ձայներ։ Անթափանց է խավարը. սակայն առաձգական, զրնգացող ռադիոալիքները որոնում են մարդկանց ու զգացմունքներ զարթնեցնում։
— Դու բարկացա՞ր, Հոլլիս։
— Ո՛չ:
Նա չստեց։ Հոլլիսին դարձյալ տիրել էր անտարբերությունը, կարծես ոչ թե ինքը, այլ բետոնե մի բլոկ էր ընկել անսահման ոչնչի մեջ։
— Ամբողջ կյանքումդ ձգտել ես դեպի վեր մագլցել, Հոլլիս, և չես հասկացել, թե ինչու քեզ չի հաջողվել։ Այդ ես փակեցի քո ճանապարհը հենց այն ժամանակ, երբ ինձ ցած շպրտեցին վերևներից։
— Հիմա դա ոչ մի նշանակություն չունի,- հոգնած ասաց Հոլլիսը:
Այո՛, դա ճիշտ էր։ Ամեն բան մնացել է ետևում։ Ետ նայելով, կյանքը տեսնում ես մի քանի պահ փայլատակող շարժանկարի նման. բոլոր մոլորությունները, կրքերը և պոռթկումները հավաքվել են մի տեղ ու պայծառ բռնկումով նետվել են Տիեզերքի էկրանի վրա, նախքան կհասցնեիր բացականչել. «Այ, սա երջանիկ օրն է, իսկ սա՝ վատ օրը. ահա չար դեմքը, ահա՝ բարին»,- շարժանկարը դառնում է մոխիր, իսկ էկրանը կուլ է գնում խավարին։ Կյանքի եզրին կանգնած ու մի հայացք նետելով դեպի անցյալը, Հոլլիսն ափսոսում էր մի բանի համար միայն, որ ապրելու ցանկությունը իրեն չի լքել։ Մի՞թե ամեն ոք մեռնում է այդպիսի զգացողությամբ, կարծես երբեք չի ապրել։ Կամ կյանքն է այնքան կարճ, որ հազիվ ես համը տեսնում, իսկ նա արդեն անցել-գնացել է։ Իսկ եթե միայն նրա՛ համար է մահը թվում վաղաժամ և կյանքը հանկարծակի կտրված հատկապես հիմա՞, երբ մտորումների համար մնացել են հաշվված ժամեր։
Իսկ Լասփերը շարունակում էր պարծենալ.
— Ժամանակը ես ուզածիդ պես եմ անցկացրել. մի կին Մարսի վրա, մի կին՝ Վեներայի, մի կին՝ Յուպիտերի, և բոլորն էլ լավ փող ունեն։ Իսկ ես ոչ մի հարցում մերժում չեմ ստացել։ Խմել եմ մեռնելու չափ, խաղացել եմ… Մի անգամ էլ քսան հազար դոլլար եմ դրել ռուլետկայի վրա։
«Բայց դու, միևնույն է, այստեղ ես,- մտածեց Հոլլիսը:- Ես այդպիսի անցյալ չեմ ունեցել։ Եվ նախանձում էի քեզ, Լասփեր, երբ մահվան աչքին չէի նայում, նախանձում էի կանանց մոտ ունեցած քո հաջողությանը և քո խնջույքներին։ Կանայք վախեցնում էին ինձ, իսկ տիեզերքում արդեն առանց նրանց ես տխրում էի և չէի դադարում քո հաղթանակներին, քո հարստությանը և քո անսանձ կյանքին նախանձելուց, մի կյանք, որի մեջ դու երջանկություն էիր գտնում։ Բայց հիմա… հիմա մենք գահավիժում ենք դատարկության մեջ և վստահորեն գիտենք, որ կյանքն ավարտված է, ու ես այլևս քեզ չեմ նախանձում։ Եվ քեզ համար, և ինձ համար ամեն բան արդեն ետևումն է, ուստի և կարծես ոչինչ չենք ապրել»։ Հոլլիսը դեմքը թեքեց դեպի միկրոֆոնն ու բղավեց:
— Իսկ հիմա ամեն բան արդեն վերջացել է, Լասփեր։
Լռություն։
— Համարիր, որ դու ոչինչ չես ապրել, Լասփեր։
— Ո՞վ է այդ խոսողը,- կարկամած հարցրեց մի ձայն։
— Այդ ես եմ, Հուլիսը։
Ստորություն է դա, ստորություն։ Հոլլիսն զգաց մահվան սարսափի տակ ծնվող անիմաստ ստորությունը. Էփլհեյթն իրեն խայթեց և ինքն էլ ահա վրեժը ուրիշից է լուծում։ Էփլհեյթն ու տիեզերքը վիրավորեցին իրեն, իսկ նա ցավ է պատճառում Լասփերին։
— Դու մեզ հետ ես, Լասփեր։ Ամեն բան վերջացած է. ուստի և ոչինչ չի եղել, այդպես չէ՞:
— Ո՛չ։
— Երբ դեպքն արդեն դարձել է անցյալ, ապա դա հավասարազոր է, որ կարծես ոչինչ էլ չի պատահել: Ո՞վ կասի, թե քո կյանքը ավելի լավ է անցել, քան իմը։ Կարևորն այն է, ինչ գոյություն ունի տվյալ պահին. իսկ ինչո՞վ է քո դրությունն ավելի լավ:
— Ինձ մնացել են հիշողությունները, ես ամեն բան հիշում եմ. ամեն բան,- զայրույթով առարկեց Լասփերը տարածության խորքերից, մխիթարանքի համար հուշերից կառչելով։
Եվ նա իրավացի է։ Նրա իրավացի լինելու գիտակցությունը սառցե հոսքով թափանցեց Հոլլիսի մարմինը և ուղեղը: Հիշողություններ և երազանքներ. սրանք տարբեր բաներ են։ Հոլլիսը հիմա միայն երազանքներ ունի այն ամենի մասին, ինչ կկամենար անել, իսկ Լասփերը արդեն կատարվածի մասին եղած հուշերի տերն է։ Այս տարբերության ընկալումը դաժանորեն ճզմեց Հոլլիսին։
— Քեզ ի՞նչ օգուտ այն ամենից, ինչ անցել ու ետ չի դառնալու,- բղավեց նա,- ինչո՞վ ենք հիմա տարբերվում իրարից։
— Ես ինձ ավելի հանգիստ եմ զգում պատասխանեց Լասփերը,- ես ամեն ինչի համը տեսել եմ ու հիմա էլ քո նման ստորություն չեմ անում։
Ստորությո՛ւն: Հոլլիսը յուրովի մի քանի անգամ կրկնեց այդ բառը, որքան հիշում եմ, ամբողջ կյանքում նա ոչ մեկի նկատմամբ ստորություն չէր արել։ Չէր կարողացել այդպիսի շռայլություն թույլ տալ իրեն։ Ըստ երևույթին, այն ամբողջ ստորագույնը, ինչ նա զսպել էր ամբողջ կյանքում, դուրս ժայթքեց այսպիսի մի պահի։ Ստորությո՛ւն։ Նա կշռադատեց այդ բառը։ Վիրավորանքի արցունքները հոսեցին այտերի վրայով։ Ինչ-որ մեկը որսաց նրա ընդհատ շնչառությունը։
— Հանգստացիր, Հոլլիս։
Ծիծաղելի է։ Մի րոպե առաջ ինքն էր ջանում հանգստացնել մյուսներին։ Չէր կասկածում իր խիզախության անկեղծությանը։ Պարզվում է, որ դա խիզախություն չէ, այլ նյարդային ցնցման դանդաղեցված ներգործություն։ Եվ այժմ նա փորձում է իրեն մնացած րոպեների մեջ տեղավորել այն ամբողջ ստորագույնը, որ կյանքի ընթացքում կուտակվել է իր մեջ։ Ես հասկանում եմ, որ քեզ լավ չես զգում, Հոլլիս։- Լասփերի ձայնը քսան հազար մղոն հեռավորությունից նվաղած էր հասնում Հոլլիսին։- Ես քեզանից չեմ նեղանում։
Բայց մի՞թե մենք հիմա էլ հավասար չենք: Լասփերն ու ես։ Հիմա, այստեղ։ Ի՞նչ նշանակություն ունեն անցած-գնացած դեպքերը։ Մեզ բոլորիս սպասում է մոտալուտ մահը։ Բայց հոգու խորքում հասկանում էր, որ փորձում է խաբել ինքն իրեն։ Այս ամենը համազոր է ողջ մարդու և դիակի տարբերությունը չնկատելուն։ Կյանքի փայլատակումը, խորհրդավոր կայծը մեկի մեջ, իսկ մյուսում՝ ցուրտն ու դատարկությունը։ Այդպիսին են Լասփերն ու ինքը։ Լասփերն ապրել է լիքը կյանքով, և այդ էր նրա տարբերությունը Հոլլիսից, որը վաղուց ի վեր կյանքից պատնեշվել էր։ Նրանք դեպի մահն են եկել տարբեր ճանապարհներով, և եթե մահն էլ տարբեր ձևեր ունենար, ապա նրանք տարբեր կերպ էլ կմեռնեին։ Մահը, ինչպես և կյանքը, պետք է անկրկնելիորեն բազմազան լինի, և եթե նա վաղուց ի վեր չի ապրել, ապա էլ ինչո՞ւ վախենա մահից։
Մի վայրկյան հետո երկնաքարը շեղբի պես կտրեց նրա աջ ոտքի թաթը։ Նա հազիվ զսպեց ծիծաղը։ Զրահազգեստից դարձյալ դուրս փախավ օդը։ Նա արագ կռացավ. արյունը հոսում էր վերքից։ Ի՜նչ ծիծաղելի է մահը տիեզերքում. անտեսանելի մսագործը անթափանց խավարում կտոր-կտոր է անում մարդու մարմինը։ Վախենալով, որ ուղեղը մթագնող ցավից կկորցնի գիտակցությունը, նա ձգեց ծնկի վրայի պտուտակը, կտրեց արյան հոսքը և ուղղվեց։ Զրահազգեստը օդով լցվեց ու նա առաջվա պես թռչում ու թռչում էր դեպի անդունդը, և ընդամենը այսքան էր, որ նա կարող էր անել։
— Հոլլի՛ս։
Հոլլիսն անտարբերությամբ գլխով արեց. վախճանին սպասելով, նա ուժաթափ էր եղել արդեն։
— Այդ դարձյալ ես եմ, Էփլհեյթը։
— Լսում եմ։
— Ես լսում էի քեզ ու մտածում. շատ վատ է, այսպես չի կարելի դիմավորել մահը։ Ո՞ւմ է պետք ուրիշների վրա մաղձ թափելը։ Դու լսո՞ւմ ես, Հոլլիս։
— Այո։
— Ես խաբեցի քեզ. ես քեզ չեմ խանգարել ընտրությունների ժամանակ։ Չգիտեմ, թե ինչու խաբեցի, երևի ուզում էի քեզ ցավ պատճառել, հատկապես քեզ. չէ՞ որ մենք միշտ պայքարել ենք իրար դեմ։ Երևի րոպե առ րոպե ես պառավում եմ, եթե խոստովանելու ցանկություն ունեցա։ Ես ամաչեցի, լսելով, թե որքան ստորաբար վարվեցիր Լասփերի հետ: Լսիր, ես ընդունում եմ, որ ինձ հիմարի պես եմ պահել, և իմ ասածներում ճշմարտության կաթիլ չի եղել։ Իսկ հիմա՝ կորի՛ր գրողի ծոցը։
Հոլլիսն զգաց, թե ինչպես դարձյալ տրոփեց սիրտն ու ամբողջ մարմնով հոսեց տաք արյունը։ Վթարից հետո նյարդերը կարգի եկան, իսկ սարսափի, չարության և միայնության բռնկումները մարեցին։ Կարծես առավոտ է, ինքը դուրս է եկել սառը ցնցուղի տակից ու երկար աշխատանքային օրն սկսելուց առաջ պատրաստվում է նախաճաշ անել։
— Շնորհակալություն, Էփլհեյթ։
— Դատարկ բաներ են: Քիթդ մի կախիր, թափառաշրջիկ։
— Հե՜յ,- մեջ ընկավ Սթոունը։
— Ի՞նչ է պատահել,- բղավեց Հոլլիսը։ Սթոունը նրա մոտիկ ընկերն էր։
— Ես ընկել եմ երկնաքարերի ու փոքր մոլորակների հոսքի մեջ։
— Երկնաքարերի՞։
— Ենթադրում եմ, որ դրանք միրմիդոններ են։ Հինգ տարին մեկ նրանք անցնում են Երկրագնդի ու Մարսի արանքով: Ես գտնվում եմ ճիշտ կենտրոնում։ Ինչպիսի՜ գույներ, ձևեր ու չափսեր ասես, որ չկան։ Կարծես գեղադիտակ լինի։ Շատ գեղեցիկ է, աչքս չեմ կարողանում կտրել։ Լռություն։
— Սրանք ինձ տանում են իրենց հետ, ստիպված եմ թռչել առանց բաժանվելու։ Գրողը տանի, ի՞նչ գեղեցիկ է։- Նա ծիծաղեց։
Հոլլիսը նայեց շուրջը, բայց ոչինչ չնկատեց։ Տիեզերքի սև թավշի վրա միայն զմրուխտի, շափյուղայի ու ալմաստի ցրոնքն էր, որոնց բյուրեղյա փայլի միջով տարածվում էին անծանոթ ձայներ։ Հրաշալի ու երևակայությունը բորբոքող ինչ-որ բան կար, որ Սթոունը սլանում է երկնաքարային պարսի հետ, ու ամեն հինգ տարին այդ պարսի հետ պետք է փայլատակի Մարսի ու Երկրագնդի արանքում, և այդպես միլիոնավոր հարյուրամյակներ Սթոունը անմահության անսահմանության մեջ, երկնաքարերի վխտացող զանգվածի հետ սլանալով կսկսի նորանոր նախշեր ու գույներ հյուսել, ինչպես մանկության տարիներին, երբ պտտում էր արևի դիմաց բռնած գեղադիտակի երկար խողովակը։
— Մնաս բարո՜վ, Հոլլի՜ս։- Սթոունի ձայնը հազիվ լսելի է։- Մնաս բարո՜վ։
— Հաջողությո՜ւն,- որքան ուժ ուներ բղավեց Հոլլիսը, որպեսզի կարողանա ձայն տալ իրենց բաժանող երեսուն հազար մղոնների վրայով։
— Բավական են այդ կատակները,- վերջին անգամ նրան հասավ Սթոունի ձայնը։
Աստղերը մոտեցան իրար։
Բոլոր ձայները մարել սկսեցին։ Յուրաքանչյուրը սլանում էր իր ուղեծրով, որը դեպի Մարս, որը դեռ ավելի հեռու։ Իսկ Հոլլիսը… Այդ բոլորի մեջ միայն նա էր վերադառնում դեպի Երկիր։
-Մնաք բարո՜վ։
— Պինդ պահիր քեզ։
— Մնաս բարով, Հոլլի՛ս։- Դա Էփլհեյթն էր։
Բաժանման ժլատ բառեր, բարի ճանապարհի մաղթանքներ։ Եվ ահա ցրիվ եկավ այն, ինչ հրթիռի հզոր իրանում, ինչպես մարդկային գանգի մեջ, կազմում էր Տիեզերքը կրակե շիթով անցնող նավի ուղեղը։ Սրանց համատեղ աշխատանքը իմաստազրկվել էր, և մեկը մյուսի ետևից նրանք հանգչում էին սառցե լռության մեջ։ Ինչպես ուղեղը զոհվելուց հետո սկսում են մեռնել մարմնի բջիջները, այդպես աստիճանաբար մեռնում էր այն ամենը, ինչ կապում էր նրանց երկարամյա թռիչքների ընթացքում, այն ամենը, ինչով նրանք գնահատում էին իրար։ Էփլհեյթը հիմա անդամահատված մատից ավելին չէր, և իմաստ չուներ նրան ատելը կամ նրա դեմ պայքարելը։ Պայթյունը չորս կողմի վրա սփռվող մանր բեկորների է վերածել նավի ուղեղը: Ձայները լռել են, և տիեզերքը վերստացել է իր անդորրը: Աստղային անդունդներում բազմապատիկ անգամ անդրադարձվող արձագանքի նման նրանց ձայները ծնվեցին ու մարեցին։ Հոլլիսը մնաց մենակ. նա ընկնում էր, և այդ անկումը վախճան չուներ։ Նրանցից ամեն մեկը հիմա միայնակ է։ Նավապետը սլանում է դեպի Լուսին, Սթոունը երկնաքարերի պարսի մեջ է, Էփլհեյթը և Սթիմսոնը սուրում են դեպի Պլուտոն։ Իսկ դեպի ո՞ւր են թռչում Սմիթը, Թերները, Անդերվուդը։ Բոլոր նրանք, ովքեր գեղադիտակի գունավոր ապակիների պես երկար ժամանակ հյուսել են մտքի նախշերը։
Ւսկ ե՞ս։ Ի՞նչ կարող եմ դեռևս անել։ Մի՞թե ոչ մի կերպ հնարավոր չէ հաղթահարել ունայնորեն ապրած կյանքի նկատմամբ ունեցած սարսափը։ Եթե հնարավո՜ր լիներ մի բարի գործ անել, որպեսզի իմաստավորվեր կորցրած տարիների չնչինությունը։ Բայց ես այստեղ բոլորովին միայնակ եմ, իսկ միայնության մեջ ինչպե՞ս կատարել այդ բարի գործը։ Անհնարին է։ Վաղը գիշերը ես կմխրճվեմ Երկրագնդի մթնոլորտի մեջ։ Ես կվառվեմ ու իմ մոխիրը կտարածվի բոլոր աշխարհամասերով մեկ։ Դարձյալ օգուտ է մարդկանց, բայց՝ չնչին օգուտ։ Քիչ է, բայց մոխիրր մոխիր է, այդ ևս անհրաժեշտ է Երկրագնդին…
Նա սրընթաց գահավիժում էր։ Ինչպես մի գնդակ, ինչպես մի քար, ինչպես մի կտոր երկաթ։ Նա պայծառ մտքեր ուներ, ոչ տխուր և ոչ էլ ուրախ մտքեր էին դրանք։ Եվ ուներ լոկ մի ցանկություն, մինչև մեռնելը ինչ-որ օգտավետ բան անել, թեկուզև այդ մասին ոչ-ոք չիմանա, դա կարևոր չէ։
— Երբ ես մխրճվեմ մթնոլորտի մեջ,- բարձրաձայն ասաց նա,- վառոդի պես կբռնկեմ: Կուզենայի իմանալ, գոնե կնկատի՞ արդյոք որևէ մեկը…

***
Մանչուկը կանգ առավ գյուղամիջի փողոցում և նայեց վեր։
— Տես, մայրիկ, տես,- ուրախ ձայն տվեց նա,- աստղ է ընկնում:
Փայլատակող ճերմակ շերտը մի հսկա աղեղ գծեց Իլլինոյսի խավար երկնքում:
— Մտքումդ մի բան ցանկացիր, կկատարվի,- ասաց մայրը:

Թարգմ. Կ. Սիմոնյան

«Գարուն», 1967, 1

Рубрика: Ամառային ընթերցանություն

Ամառային ընթերցանություն 2

Խոհանոցի  ժամացույցը:  Վոլֆգանգ  Բորխերտ

Նրանք  դեռ  հեռվից  նշմարեցին  մոտեցող  կերպարանքը,  քանի  որ  վերջինս  աչքի  էր  ընկնում:  Նա  ծեր  էր  թվում,  բայց  երբ  մոտեցավ,  նկատեցին,  որ  հազիվ    քսան  տարեկան  կլիներ:  Ծերունու  դեմքով  այդ  երիտասարդը  նստեց  նրանց  մոտ՝  նստարանին,  ապա  կողքիններին  ցույց  տվեց  այն,  ինչ  իր  ձեռքում  էր:

-Սա  մեր  խոհանոցի  ժամացույցն  էր,-ասաց  նա,  և  բոլորը,  որ  նստարանին՝  արևի  տակ,  նստած  էին,  հայացքով  հերթով  զննեցին  այն,-գտել  եմ:  Սա  է  միայն  մնացել:

Երիտասարդը,  որ  ծերունու  նման  էր,  ձեռքին  պահել  էր  խոհանոցի  ժամացույցի  սպիտակ  շրջանակը  և  մատներով  շոշափում  էր  կապույտ  ներկված  թվերը:

-Այն  այլևս  ոչ  մի  արժեք  չունի,-  շարունակեց  նա  հանդարտորեն,-ես  դա  գիտեմ:  Այն  նաև  առանձնապես  գեղեցիկ  չէ:  Հիմա  սովորական  ափսեի  նման  է՝  պարզապես  սպիտակ  լաքով  պատված:  Բայց  ես  կարծում  եմ,  որ  կապույտ  թվերը  բավական  գեղեցիկ  տեսք  ունեն:  Սլաքները,  իհարկե,  զուտ  թիթեղյա  են,  սակայն  այլևս  չեն  շարժվում:  Ներսում  ջարդված  է,  դա  անկասկած  է:  Բայց  տեսքը  առաջվա  նման  է,  նույնիսկ  եթե  հիմա  այլևս  չի  աշխատում:

Նա  մատների  ծայրով  մի  զգույշ  շրջան  արեց  ժամացույցի  շրջանակի  երկայնքով:  Ապա  կրկին  ասաց  կամացուկ.

-Միայն  սա  է  մնացել:

Նրանք,  որ  նստարանին՝  արևի  տակ  էին  նստած,  հայացքները  չբարձրացրին:  Նրանցից  մեկը՝  մի  տղամարդ,  աչքը  գցեց  իր  կոշիկներին,  ապա՝  կողքի  մանկասայլակով  կնոջը:  Քիչ  անց  մեկ  ուրիշը  ասաց.

-Դուք  հավանաբար  ամեն  բան  կորցրել  եք:

-Հա՛,  Հա՛,-պատասխանեց  երիտասարդը  այնպես,  կարծես  հենց  այդ  հարցին  էր  սպասում,-պատկերացրե՛ք,  ամեն  ինչ:  Միայն  սա  է  ինձ  մոտ:  Սա  է  մնացել,-և  կրկին  ձեռքն  առավ  ժամացույցը,  քանի  դեռ  մյուսներին  այն    ծանոթ  չէր  թվացել:

-Բայց  այն  այլևս  չի  աշխատում,-ասաց  կինը:

-Չէ՛,  չէ՛,  դա  ճիշտ  չէ:  Այն  պարզապես  կոտրված  է:  Ես  դա  հաստատ  գիտեմ,  բայց  այն  ամբողջովին  առաջվա  նման  է՝  սպիտակ  ու  կապույտ,-և  նա  նորից  հայացքով  ցույց  տվեց  ժամացույցը:-Իսկ  գիտեք՝  ի՞նչն  է  ամենահետաքրքիրը,-շարունակեց  նա  ոգևորությամբ,-ես  այդ  մասին  ձեզ  դեռ  ոչինչ  չեմ  պատմել:  Ամենահետաքրքիրը  դեռևս  առջևում  է.  պատկերացնո՞ւմ  եք,  երկուսն  անց  կեսի  վրա  է  այն  կանգ  առել:  Ուղիղ  երկուսն  անց  կեսի  վրա,  պատկերացնո՞ւմ  եք:

-Հետևաբար  ձեր  տունը,  անկասկած,  երկուսն  անց  կեսին  է  փլվել,-ասաց  տղամարդը  և  մի  ինքնագոհ  շարժումով  ստորին  շրթունքը  առաջ  քաշեց:-Ես  շատ  եմ  լսել,  որ  երբ  ռումբ  է  ընկնում,  ժամացույցները  կանգ  են  առնում:  Դա  ճնշման  հետևանք  է:

Երիտասարդը  հայացքը  հառեց  ժամացույցին  և  մտածկոտ  շարժեց  գլուխը.

-Ո՛չ,  սիրելի՛  պարոն,  ո՛չ:  Դուք  սխալվում  եք:  Դա  ռումբի  հետ  որևէ  կապ  չունի:  Դուք  չպետք  է  ամենը  ռումբի  հետ  կապեք:  Ո՜չ:  Երկուսն  անց  կեսին  մի  բոլորովին  այլ  բան  էլ  է  եղել,  որի  մասին  դուք  դեռ  չգիտեք:  Դա  պարզապես  հետաքրքիր  զուգադիպություն  է,  որ  այն  ուղիղ  երկուսն  անց  կեսին  է  կանգ  առել,  ոչ  թե  ասենք  չորսին  կամ  յոթին  մեկ  քառորդ  պակաս:  Ես  միշտ  տուն  էի  վերադառնում  երկուսն  անց  կեսին:  Գիշերները:  Համարյա  միշտ  երկուսն  անց  կեսին:  Դա  պարզապես  զուգադիպություն  է,-նա  նայեց  մյուսներին,  բայց  թվում  էր՝  իր  աչքերը  այլևս  իրեն  չեն  պատկանում,-ես,  իհարկե,  քաղցած  էի  լինում:  Տուն  հասնելուն  պես  անմիջապես  խոհանոց  էի  մտնում:  Դա  սովորաբար  տեղի  էր  ունենում  երկուսն  անց  կեսին  մոտ:  Իսկ  քիչ  անց  մայրս  էր  գալիս:  Ես  ինչքան  էլ  փորձում  էի  դուռը  կամաց  բացել,  նա  միշտ  լսում  էր:  Եվ  մինչդեռ  ես  մութ  խոհանոցում  ուտելու  բան  էի  փնտրում,  նա  վառում  էր  լույսը:  Նա  սովորաբար  իր  բրդյա  ժակետով  և  կարմիր  շալով  էր  լինում:  Եվ  բոբիկ:  Միշտ  բոբիկ  (այդ  ժամանակ  մեր  խոհանոցը  սալիկապատ  էր):  Նա  աչքերը  կկոցում  էր,  որովհետև  լույսը  նրա  աչքերին  ուժեղ  էր  թվում:  Չէ՞  որ  գիշերվա  այդ  ժամին  նա  պետք  է  արդեն  քնած  լիներ:  «Կրկին  այսքա՜ն  ուշ»,-միշտ  ասում  էր  նա:  Այլևս  ոչինչ  չէր  ասում:  Միայն՝  «կրկին  այսքա՜ն  ուշ»:  Ապա  նա  ինձ  համար  տաք  ընթրիք  էր  պատրաստում  և  նայում,  թե  ինչպես  եմ  ուտում:  Այդ  ժամանակ  նա  անդադար  ոտքերը  իրար  էր  շփում,  քանի  որ  սալիկները  շատ  սառն  էին:  Գիշերվա  ժամերին  հողաթափեր  չէր  հագնում:  Երկար  մնում  էր  ինձ  մոտ  նստած,  այնքան  երկար,  մինչև  վերջացնում  էի  ուտելը:  Ապա  ես  լսում  էի՝  ինչպես  է  նա  ափսեները  իրար  վրա  դարսում,  երբ  իմ  սենյակում  արդեն  լույսը  անջատած  էի  լինում:  Ամեն  գիշեր  հենց  այդպես  էր  լինում:  Եվ  հիմնականում`  երկուսն  անց  կեսին:  Ես  կարծում  եմ՝  ամբողջովին  հասկանալի  է,  որ  նա  գիշերը՝  երկուսն  անց  կեսին,  խոհանոցում  ինձ  համար  ուտելու  բան  էր  պատրաստում:  Ինձ  համար  դա  սովորական  էր:  Նա  միշտ  այդպես  էր  անում:  Եվ  ոչինչ  չէր  ասում:  Միայն՝  «կրկին  այսքա՜ն  ուշ»:  Նա  ամեն  անգամ  այդպես  էր  ասում:  Ես  չեմ  կարող  դա  այլևս  չլսել:  Այն  ինձ  համար  այնքան  սովորական  է  դարձել:  Ամբողջը  միշտ  հենց  այդպես  էլ  եղել  է:

Նստարանին  նստածները  լուռ  հոգոց  հանեցին:  Ապա  տղամարդը  ցածրաձայն  հարցրեց.

-Իսկ  հիմա՞:

Երիտասարդը  իր  ոչինչ  չասող  հայացքը  հառեց  մյուսներին,  ապա  կամացուկ  շշնջաց՝  դեմքը  խոնարհելով  դեպի  ժամացույցի  սպիտակակապտավուն  շրջանակը.

-Հիմա՞,  հիմա  ես  գիտեմ,  որ  դա  դրախտն  էր:

Նստարանին  նստածները  լուռ  էին:  Ապա  կինը  հարցրեց.

-Իսկ  ձեր  ընտանի՞քը:

Նա  ծիծաղեց  շփոթված.

-Ա՜խ,  Դուք  նկատի  ունեք  ծնողների՞ս:  Հա՜:  Նրանք  էլ  են  կորած:  Ամեն  ինչ  կորած  է:  Պատկերացնո՞ւմ  եք՝  ամեն  ինչ:  Ամեեեն  իիինչ  կորաաած  է:

Նա  շփոթված  ծիծաղեց՝  նայելով  մյուսներին:  Բայց  նրանք  իրեն  չէին  նայում:  Ժամացույցը  կրկին  ձեռքն  առավ  և  դարձյալ  ծիծաղեց:  Ծիծաղեց.

-Միայն  սա  է  ինձ  մոտ:  Սա  է  մնացել:  Եվ  ամենահետաքրքիրն  այն  է,  որ  այն  ճիշտ  երկուսն  անց  կեսին  է  կանգ  առել:  Ճիշտ  երկո՛ւսն  ա՛նց  կեսի՜ն:

Այլևս  նա  ոչինչ  չասաց:  Բայց  հիմա  ավելի  էր  նմանվել  ծերունու:  Իսկ  կողքին  նստած  տղամարդը  հայացքը  գցեց  իր  կոշիկներին,  բայց  չնկատեց  դրանք.  շարունակ  դրախտ  բառի  մասին  էր  մտածում:

Հարցեր և առաջադրանքներ

ա) Դո՛ւրս գրեք այն արտահայտություններն ու նախադասությունները, որոնք նկարագրում են գլխավոր հերոսի հոգեվիճակը: Հիմնավորե՛ք Ձեր ընտրությունը:

«Նա  մատների  ծայրով  մի  զգույշ  շրջան  արեց  ժամացույցի  շրջանակի  երկայնքով: «

Հենց այս նախադասությունից կարող ենք հասկանալ, որ երիտասարդը շատ մտահոգված է, կամ անհանգիստ։

«-Ա՜խ,  Դուք  նկատի  ունեք  ծնողների՞ս:  Հա՜:  Նրանք  էլ  են  կորած:  Ամեն  ինչ  կորած  է:  Պատկերացնո՞ւմ  եք՝  ամեն  ինչ:  Ամեեեն  իիինչ  կորաաած  է:»

Այս փոքրիկ հատվածը ամբողջովին նկատագրում է գլխավոր հերոսի հոգևիճակը, ցավը, կորուստը։ Նա ասում է, որ նա ամեն ինչ կորցրել է, բայց ըստ իս դա փոծաբերական իմաստ է կրում։

բ) Բացատրե՛ք հետևյալ միտքը:

-Հիմա՞,  հիմա  ես  գիտեմ,  որ  դա  դրախտն  էր:

Ամեն ինչ կորցնելուց հետո, երիտասարդը ընկալեց, որ այն օրերը, որոնք նրա համար սովորական օրեր էին, իրականում «դրախտ էին», քանի որ նա իր մայրիկի հետ էր, ուներ աշխատանք, կարող էր գիշերները հանգիստ քնել, իսկ այս պահին նա ամեն ինչ կորցրեց, ինչպես նաև իր «դրախտը»

Рубрика: Ամառային ընթերցանություն

Ամառային ընթերցանույթուն 1

Կարդալ  բայը  չի  սիրում  հրամայական:  Դանիել  Պենակ

«Այո,  ես  այնքան  խիտ  օրակարգ  ունեմ,  որտեղի՞ց  կարդալու  ժամանակ  գտնեմ:  Ումի՞ց  խլեմ՝  ընկերների՞ց,  հեռուստացույցի՞ց,  ճամփորդությունների՞ց,  ընտանեկան  հավաքների՞ց,  դասերի՞ց»:
Որտեղի՞ց  կարդալու  ժամանակ  գտնել:
Լուրջ  պրոբլեմ  է,  որը,  սակայն,  պրոբլեմ  չէ  բնավ:
Որքան  հաճախ  է  առաջանում  «երբ  կարդալ»  հարցադրումը,  նշանակում  է՝  այդքան  չկա  նաև  կարդալու  ցանկություն:  Եթե  մտածենք,  կտենենք,  որ  կարդալու  ժամանակ  ոչ  ոք  երբեք  չունի.  չունեն  փոքրերը,  պատանիները,  մեծերը:  Կյանքը  կարդալու  համար  անվերջանալի  խոչընդոտ  է:
—  Կարդալ…Ուրախությամբ  կկարդայի,  բայց  աշխատանքս,  երեխաները,  կենցաղային  հոգսերը.  Ժամանակ  չկա:
—  Ինչպես  եմ  ձեզ  նախանձում,  որ  կարդալու  ժամանակ  ունեք:
Իսկ  ինչո՞ւ  այն  մյուսը,  որն  աշխատում  է,  վազում  խանութներով,  երեխաներ  մեծացնում,  մեքենա  վարում,  երեք  տղամարդու  հետ  սիրախաղ  անում,  ատամնաբույժի  մոտ  գնում,  մեկ  շաբաթից  պատրաստվում  տեղափոխվել.  ինչո՞ւ  նա  ունի  կարդալու  ժամանակ,  իսկ  միայնակ  բարոյախոսը  չունի:
Կարդալու  ժամանակը  միշտ  գողացված  ժամանակն  է:  Ումի՞ց  գողացված:  Ասեմ,  գողացված՝  ապրելու  պարտավորությունից:
Կարդալու,  ինչպես  և  սիրելու  ժամանակը,  լայնացնում  է,  մեծացնում  է  րոպեներից  և  վայրկյաններից  կազմված  ժամանակը:
Եթե  սերը  ստիպված  լինեինք  դիտարկել  ժամանակի  բաշխման  տեսանկյունից,  ո՞վ  կհամարձակվեր  սիրել:  Ո՞վ  ունի  սիրահարված  լինելու  ժամանակ:  Միևնույն  ժամանակ  ինչ-որ  մեկը  երբևէ  հանդիպե՞լ  է  սիրահարվածի,  ով  սիրելու  ժամանակ  չի  գտնում:
Երբեք  կարդալու  ժամանակ  չեմ  ունեցել,  բայց  ոչ  մի  բան,  երբեք  չի  կարողացել  խանգարել  ինձ  դուր  եկած  վեպը  կարդալուն:
Ընթերցանությունը  չի  կապվում  հասարակական  կյանքի  ձևաչափի  հետ,  այն,  ինչպես  և  սերը,  կենսակերպ  է:  Հարցն  այն  չէ,  թե  ես  ունեմ  կարդալու  ժամանակ  (ժամանակ,  որն  ի  դեպ  ոչ  ոք  ինձ  չի  տա),  այլ  այն՝  կնվիրեմ  ես  ինձ  ընթերցող  լինելու  երջանկությունը,  թե  ոչ:

ա) Քննարկե՛ք հետևյալ հատվածները․

  • Կարդալու,  ինչպես  և  սիրելու  ժամանակը,  լայնացնում  է,  մեծացնում  է  րոպեներից  և  վայրկյաններից  կազմված  ժամանակը:
    Այս երկու գործողություններն էլ կատարվում են րոպեների, վարկյանների ընթացքում և տեղի են ունենում շատ արագ։ Հենց այսպիսի համեմատություն է անում Դանիել Պենակը։
  • Ընթերցանությունը  չի  կապվում  հասարակական  կյանքի  ձևաչափի  հետ,  այն,  ինչպես  և  սերը,  կենսակերպ  է:
    Դու կարող ես լինել սիրահարված և ոչ։ Նույն ձևի կարելի է ներկայացնել կարդալը՝ դու կարող ես լինել ընթերցող և ոչ։ Ինչքան սերն է կենսակերպ, այդքան ել՝ կարդալը։
  • Կարդալու  ժամանակը  միշտ  գողացված  ժամանակն  է:  Ումի՞ց  գողացված:  Ասեմ,  գողացված՝  ապրելու  պարտավորությունից:
    Ապրել ասելով մենք նկատի ունենք մեր առօրյա  գործողությունները, քնելը, վազելը ուտել և կերակրելը, աշտախել և հանգստանալը։ Այս ամենը մենք համարում են ապրելու պարտավորություն։ Չէ որ առանց հանգստանալու մարդ չի կարող ապրել, առանց նախաճաշելու, ճաշելու և ընթրելու մարդ չի կարող ապրել։ Իսկ առանց կարդալու մարդ ամենևինել կարող է ապրել։ Հենց այս ամենը դիտարկելով էլ մենք կարող ենք ասել, որ կարդալը գողացված ժամանակ է։
  • Հարցն  այն  չէ,  թե  ես  ունեմ  կարդալու  ժամանակ  (ժամանակ,  որն  ի  դեպ  ոչ  ոք  ինձ  չի  տա),  այլ  այն՝  կնվիրեմ  ես  ինձ  ընթերցող  լինելու  երջանկությունը,  թե  ոչ:
    Կարդալը, դա երջանկության այլ ճանապարհ է, աշխատանք, զբաղմունք, որը տարբերվում է ամեն ինչից և հենց մենք ենք որոշում, արդյոք թույլ կտանք մեզ զգալ ընթերցող լինելու զգացողությունը, թե ոչ։

բ) Մեկնաբանե՛ք պատումի վերնագիրը ․«Կարդալ  բայը  չի  սիրում  հրամայական»։ Ներկայացրե՛ք Ձեր հիմնավորված վերաբերմունքն ու տեսակետը Դանիել  Պենակի այս պատումի վերաբերյալ։

Վերնագիրը, ըստ իս հիանալի է ընտրված, քանի որ այն շատ ճիշտ է ասված։ Կարդալ բայը իսկապես հրամայական չես կարող դարձնել։ Մարդը ինքն է իրեն դարձնում «ընթերցող», այլ ոչ թե դիմացինը։ Կարդալ բայը հրամայական դարձնելը նույնիսկ ամոթ է։ Տեքստը կարդալուց ես ընկալում էի այն ամբողջովին, քանի որ ինքս այդ նույն կարծիքին եմ։ 

Рубрика: Ամառային ընթերցանություն

What I read in summer?

The summer is over. In summer I read <<The ghost og Genny castle>>. It’s a story about one girl who came to her aunt. In the village she see the dark castle. She want to go and see what’s inside, but until that she read that in this castle live ghost. She want to know more about this dark castle… What’s happens with her you can know when you read it. For me it’svery interesting book. I like it.

Հայերեն-անգլերեն բառարան