Рубрика: Հայոց լեզու 7, Գրականություն 7, Եղիշե Չարենց

Ասմունքում եմ Չարենց մայրիկիս հետ. Տաղ անձնական

Реклама
Рубрика: Գրականություն 7, Եղիշե Չարենց

Եղիշե Չարենց. Առավոտ

Իմ անցած օրերի պես,
Հնացած օրերի պես,
Ես արդեն հեռացել եմ
Հնացել եմ ես:
Ես արդեն հնացել եմ
Ես արդեն հիմա ծե´ր եմ,
Հեռացել ու անցել եմ _
Ծերացել եմ ես:
Բայց այս վառ օրերի մեջ,
Երբ հողմերն աղմկում են,
Աղմկում ու երգում է
Անցած սիրտը իմ.
Ես արդեն հիմա ծե´ր եմ,
Ինձ կարծես հմայել են,
Եվ իմ իմ սիրտը պահել է
Կրակները հին: _
Ախ, գիտեմ, որ այդ դո´ւ ես,
Որ այդպես հմայում ես,
Հմայում ու նայում ես
Օրերում այս հուր:
Դու անուշ կարկաչում ես,
Դու կանչող մի հնչյուն ես,
Կարկանչում ու կանչում ես,
Չգիտեմ, թե ո՞ւր:
Եվ հիմա ես լսում եմ,
Որ վերջին երազում իմ
Քո կարոտն սկսկում է
Իմ հոգին հուզել_
Ես կարծես ծերացե´լ եմ.
Ծերացել ու դարձել եմ
ՈՒ նորից երազել եմ
Կարոտանք ու սեր…

Рубрика: Եղիշե Չարենց

Եղիշե Չարենց

  1. Ընթերցել Եղ․ Չարենցի բանաստեղծությունները:

    Տաղ անձնական

    Թողած Կարսում, գետի ափին, տունս՝ շինված անտաշ քարով,
    Կարսը թողած, Կարսի այգին ու հայրենի երկինքը մով
    Եվ Կարինե Քոթանճյանին անգամ չասած մնաս բարով―
    Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով:

    Անց եմ կենում, շուրջս-մարդիկ, շուրջս դեմքեր հազա՜ր-հազա՜ր.
    Շուրջս աշխարհն է աղմկում, մարդկային կյանքն անհավասար.
    Եվ ո՞վ կասի՝ ինչո՞ւ ես դու, և ով կասի, թե ո՞ւր հասար,―
    Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով:

    Գորշ, տաղտկալի ու խելագար երգ է կարծես այս կյանքը մի.
    Ինչ-որ մեկի սրտում բացված- վերք է կարծես այս կյանքը մի.
    Եվ ո՞ւմ համար- էլ ո՞ւմ համար կարոտակեզ երգե հիմի
    Սիրտս՝ լցված տարիների սեղմ արճիճով ու կապարով:

    Բայց շուրջս թող որքան կուզե աշխարհը այս խնդա, ցնդի―
    Ես- հաշմանդամ ու խելագար ու հավիտյան վտարանդի՜
    Դեպի երկինք պիտի գնամ, դեպի եզերքը Ամենտի―
    Իմ բարձր, հին ու աստղային երազների ճանապարհով…

    Ու էլ ամե’ն մեղքի համար սիրտս հիմա ունի ներում.
    Պիտի անդարձ ես հեռանամ, պիտի գնամ՝ ա’չքս հեռուն.
    Թե Կարինե Քոթանճյանին տեսնեք Կարսի փողոցներում―
    Ասե’ք նրան՝ Չարենցն ասավ- մնաս բարո՜վ, մնաս բարո՜վ…

  2. Ընտրել բանաստեղծություններից մեկը, դուրս գրել անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրել:
    մով-բաց կապույտ
    տախտուկ-ձանձրալի
    կարոտակեզ-կարոտից այրված
    արճիճով-ծանրություն
  3. Հիմնավորել ընտրությունը, գրել՝ ի՞նչ զգացողություններ է առաջացնում բանաստեղծությունը, ինչի մասին է այն:
    Այս բանաստեղծությունը ասմունքելուց, ընթերցելուց իմ աչքերը լցվում եմ, հայտնվում են արցունքները, բայց այդ արցունքները ոչ տխրության, ոչ էլ ուրախության արցունքներ են, այլ հպարտության, բարձր գնահատման արցուքներ են: Այս ստեղծագործությունը ինձ համար գլուխգործոց է, քանի որ այնտեղ նկարագրված է քնարական հերոսի կարոտը, հուզմունքը, սերը դեպի իր հայրենիք, ընկերներին, ընտանիքին: Անկրկնելի ստեղծագործություն է, որում երևում է իսկական հայրենասիրությունը:
  4. Ընթերցել դասարանում՝ ընկերների համար:
Рубрика: Հայոց լեզու 7, Հովհաննես Թումանյան, Վահան Տերյան, Եղիշե Չարենց

Վ. Տերյան, Հովհ. Թումանյան և Եղ. Չարենց…

Վահան Տերյան. Հրաժեշտի խոսքերից

Ո՛չ տրտունջ, ո՛չ մրմունջ սգավոր,
Հեռացի՛ր, մոռացի՛ր ինձ հավետ.
Իմ ուղին միշտ մթին, մենավոր,
Կըգնամ իմ դժկամ ցավի հետ
Ւմ ճամփան՝ անվախճան մի գիշեր,
Ւնձ շոյող ոչ մի շող չի ժպտա.—
Հեռացի՛ր, մոռացի՛ր, մի՛ հիշիր,
Ինձ այդպես, քրոջ պես մի՛ գթա…
Հուսաբեկ, մութ ու մեգ թող լինի,
Ւմ վերև թող արև չըխնդա.
Լոկ երկունք, լոկ արցունք թող լինի,
Ինձ այդպես, քրոջ պես մի՛ գթա…

Հովհաննես Թումանյան. Ինձ մի՛ խընդրիր, ես չեմ երգի…

Ինձ մի՛ խընդրիր, ես չեմ երգի
Իմ տխրությունն ահագին,
Աղեկըտուր նըրա ձայնից
Կը խորտակվի քո հոգին…
Ոչ, քեզ համար այսպիսի երգ
Երգելու չեմ ես երբեք։

Ես երգեցի սարի վըրա,
Անապատ է այնտեղ հիմա,
Սև՜, ամայի անապատ…
Հառաչանքից այրված սարում
Էլ ծաղիկ չի դալարում։

Բույր ու զեփյուռ ես կուզեի
Եվ արշալույս ոսկեվառ,
Որ մի պայծառ երգ հյուսեի
Ու երգեի քեզ համար…
Բայց իմ սիրտը բըռնած են դեռ
Հուր հառաչանք, սև գիշեր։

Եղիշե Չարենց. Գիշերն ամբողջ հիվանդ, խելագար

Գիշերն ամբողջ հիվանդ, խելագար,
Ես երազեցի արևի մասին:
Շուրջս ո՛չ մի ձայն ու շշուկ չկար –
Գունատ էր շուրջս՝ գիշեր ու լուսին:
Ես երազեցի արևի ոսկին,
Տենչացի նրա հրաշքը խնդուն՝
Ուզեցի սիրել շշուկն իմաստուն՝
Արևանման, արնավառ խոսքի, –
Բայց շուրջս այնպես գունատ էր, տկար –
Խոսքեր չկային, ու արև չկար …

Рубрика: Եղիշե Չարենց

Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարևի…

Ո՞վ կհանդիպի, ո՞վ կբարևի,
Ու՞մ հոգեհամբույր խոսքը կլսեմ:
Ու՞մ ուրախացած դեմքը կարեւի՝
Բարեկամական հրճվանքով վսեմ: Ո՞վ կհամբուրի, ո՞վ կհեկեկա,
Ո՞վ կհիանա անսուտ հրճվանքով:
գուցե աշխարհում, դուրսը մեկը կա,
Որ ապրում է իմ անուրախ կյանքով: Գուցե իմ սրտում, երգերում իմ մութ,
Խոսքերում՝ ասված իմ հոգու մասին –
Հեռավոր մեկի անրջանքն եմ սուտ՝
Նետված աշխարհի անսուտ երազին: Գուցե՝ ապրելով նրա երազում՝
Երգում եմ նրա տագնապները խոր –
Եվ թվում է ինձ աշխարհի մուժում,
Որ ի՛նձ եմ երգում, կյանքս մենավոր: –
– Ողջո՜ւյն քեզ, անհայտ, անծանոթ ընկեր,
Խաղաղությո՜ւն քեզ, հեռավոր եղբայր.
– Ողջո՜ւյն ձեզ վաղվա չծնված կյանքեր:
– Ես՝ եղբայրորեն ու մտերմաբար՝
Ողջունում եմ ձեզ անցած խավարի
Իմաստուն, տխուր ժպիտով բարի …

Рубрика: Հայոց լեզու 6, Եղիշե Չարենց

Մեռած պոետին

Նրանք ասում են, որ դու անցել
Ու հնացել ես, ու հեռացել,
Որ լքել են քեզ ու մոռացել
Օրերում այս խենթ ու դարձդարձիկ.
Բայց տե՛ս — կանչում է ահա մի ձեռ
Եվ մի սիրտ, որ քեզ սիրում է դեռ.
— Վերադարձի՛ր, օ, վերադարձի՛ր․․․
— Վերադարձի՛ր, օ, մենք քեզ կտանք
Թե՛ սեր, թե՛ հուրեր, թե՛ խնդություն․
Ինչպես սիրած մի թափառական
Դու կրկի՛ն, կրկի՛ն կմտնես տուն․․․
Կգգվի դեմքիդ քամի մի զով,

Օրերի շունչը, արդեն հնչե՜ղ,
Կլցնի հոգիդ անհուն հույզով —
Ու նո՜ր, նո՜ր երգեր կներշնչե․․․
— Վերադարձի՛ր, օ, վերադարձի՛ր․․․
— Այն ճանապարհով, որով մի օր
Անցար սրտաբեկ ու գնացիր —
Անցան թափորներ արևավոր
Ու նոր բյուրավոր դռներ բացին․․․
Այն երկրում, ուր դու մի օր լացիր
Ու մորմոքացիր այն սեւ բոցում —
Ահա գարուններ արեւածին
Ու շռինդ, ու վառք, ու կառուցում․․․

— Վերադարձի՛ր, օ, վերադարձի՛ր․․․

Рубрика: Եղիշե Չարենց

Եղիշե Չարենց. պոետ քաղաքացին

Charenc1

 

 

 

 

Դանիել Դզնունու հուշերից

Ամեն անգամ, երբ հանդիպում էի նրան փողոցում կամ ընտանիքում, ժողովում կամ թատրոնում, նա մշտապես առույգ էր ու արագաշարժ: Բայց երբեմն նա տաքարյուն էր, խոհական ու էպիկական, երբեմն սիրառատ ու քնքուշ՝ իր քնարական բանաստեղծությունների նման, հեգնող ու մերկացնող՝ իր քաղաքական երգիծանքի նման: Ու թվում էր ինձ, որ Չարենցը կա, նա մեր մեջ է, մեր գրապահարանում դրված հատորից նայում է մեզ իր հոնքերի տակից, իմաստուն ժպտում: Նրա կարճատև կյանքը մշտական որոնումների և անդուլ մաքառումների տարիներ էին:
Առաջին անգամ Չարենցին հանդիպել եմ Երևանում 1922թ. սկզբներին: Երևան տեղափոխված մտավորականների մի խումբ ապրում էր Օ. Խայամի փողոցում գտնվող հյուրանոցում: Հյուրանոցում իր կնոջ հետ մի փոքրիկ սենյակում ապրում էր Ե. Չարենցը: Եղիշեն հաճախ էր լինում իր հարևանների շրջանում և երկար զրուցում նրանց հետ գրականության և թատրոնի մասին: Իր անձնական կյանքում նա շատ ջերմ ու սիրող ամուսին էր: Արփիկը նրա համար ամենից առաջ կյանքի ընկեր էր, ինչպես ինքն էր ասում՝ «հերոսական ընկեր», նրա ստեղծագործական աշխատանքի ոգևորողը, որն իր հերթին անհուն սիրով կապված էր Եղիշեի հետ, ներում էր նրա բոլոր «չարությունները», ուրախանում նրա հաջողություններով: Հատկապես ուզում եմ ընդգծել Արփիկի անհուն հոգատարությունը ամուսնու նկատմամբ: Արփիկը Չարենցի հետ էր ամեն քայլափոխի, եռանդով մասնակցում էր բոլոր վիճաբանություններին՝ անցնելով Եղիշեի կողմը: Վերջինս էլ կատակում էր. «Քանի Արփիկս իմ կողքին է, ես անխոցելի եմ, ինչպես Աքիլլեսը»:
Հաճախ կարելի էր տեսնել Չարենցին մեր հյուրանոցի միջանցքի ծայրին կամ բակի կողմը նայող պատշգամբում՝ շրջապատված իր հարևաններով: Երբեմն նա կատակում էր իրեն շրջապատող կանանց հետ՝ խոսելով նրանց կենցաղային անհարմարություների, սնունդի և այլ դժվարին պայմանների մասին: Նրա այդ սրամիտ, զվարճալի զրույցները ամբողջապես հագեցած էին լավատեսությամբ ապագայի նկատմամբ:
Իր որոնումների նման անհարթ էր Չարենցի անձնական կյանքը, որի ամեն մի շրջադարձը խոր ապրումներ է պատճառել պոետին: Հատկապես ցնցող էր այն մեծ վիշտը, որ դաժան մահը պատճառեց նրան՝ խլելով իր կյանքի լավագույն ընկերոջը՝ Արփիկին: Շատ ջանք թափեցին ընկերները, մինչև որ կարողացան վերականգնել նրա հոգեկան հավասարակշռությունը:

Վահրամ Ալազանի հուշերից

Ես տեսել եմ Եղիշե Չարենցին, եղել նրա ընկերն ու բարեկամը. հավետ անհանգիստ, ծովային փոթորկին նմանվող հանճարեղ այդ մարդուն, մեծ պոետին ու քաղաքացուն: Նա եղավ, բոցավառվեց որպես վիթխարի մի խարույկ և հանգավ իմ սերնդի աչքերի առաջ:
1922-24 թթ. իմ հարաբերությունները Չարենցի հետ մտերմական դարձան: Այդ թվականներին ես և կինս՝ Մարոն, մոտիկից ծանոթացանք Չարենցի կնոջ՝ Արփենիկ Աստվածատրյանի հետ, որը 20-ական թվականների ամենազարգացած, ամենալուրջ, ամենահավասարակշռված հայ կանանցից մեկն էր և Չարենցի հոգատար ընկերը: Հասակի հարցում եթե բնությունը ժլատ էր վարվել Չարենցի նկատմամբ, ապա նա խիստ առատաձեռն էր եղել Արփենիկի նկատմամբ՝ տալով նրան ավելի սլացիկ, ավելի տիրակալ հասակ: Երբ անհաջող վիրահատումից վախճանվեց Արփիկը, նրա մահը մինչև հոգու խորքը ցնցեց մեծ բանաստեղծին: Արփիկի վիշտը ցնցել, խեղճացրել էր Չարենցին. ցերեկ ու գիշեր իր սենյակում փակված՝ վիրավոր առյուծի նման մռնչում էր ցավից:
Տարիներ անցան: 1932 թ. գարնանն էր: Չարենցը, հավաքած իր գրական ընկեր-բարեկամներին, անցնում էր Երևանի փողոցներով: Չարենցը գնում էր առջևից, իսկ մենք, դպրոցական աշակերտների նման, հետևում էինք նրան: Նա, ձեռքերն աջ ու ձախ տարածելով, ցույց էր տալիս մեզ Երևանի նորակառույց շենքերը, փողոցներն ու հրապարակները: Նա իրեն այնպես էր պահում, կարծես ինքը քաղխորհրդի նախագահը կամ առնվազն գլխավոր ճարտարապետը լիներ, իսկ մենք լուսնից ընկած անտեղյակ մարդիկ: Տարված և ոգևորված իր խոսքերով՝ չնկատեց և մեզ դեմ արեց շինարարական մի մեծ ցեխակույտի, ապա ետ դառնալով, ասաց.
— Տղե՛րք, ինչ դժվար է վոժդ լինելը: Տեսնու՞մ եք, բերի և ձեզ գցեցի ցեխերի մեջ:
Նորակառույց մի շենքի առաջ կանգնելով՝ նա թախծոտ հայացքով նայեց մեզ ու ասաց.
— Է՜խ, տղերք ջան, հոյակապ է դառնալու մեր մայրաքաղաքը: Երանի նրան, ով կտեսնի 1950 թվականի Երևանը: Ես որ չեմ տեսնելու, չգիտեմ՝ դուք ինչպես:

Իմ խոսքը

Ինձ թվում է, որ իմ պապիկն էլ է Եղիշե Չարենցի նման մարդ: Նա մշտապես առույգ է ու արագաշարժ: Բայց երբեմն նա տաքարյուն էր, խոհական ու էպիկական, երբեմն սիրառատ ու քնքուշ: Նա շատ է սիրում իր կնոջը՝ Մարյաննային: Ինձ շատ է դուր գալիս, թե ինչպես են իր ծանոթները, բարեկամները պատմում իր մասին: Նրանք շատ հաճույքով են, սիրով են պատմում:

Рубрика: Եղիշե Չարենց

Չարենցն էր

 17197_688336074611753_3208732119618630396_n

 
Գուրգեն Մահարու հուշերից

Նրա վրա ցնցող տպավորություն էր թողնում լավ գիրքը, լավ բանաստեղծությունը, լավ տողը: Երբ հանդիպում էր մի լավ պատկերի, աչքերը փայլում էին, և զարմանում էր. «Այ տղա, էս ո՞նց է սարքել»: Ռոմանոս Մելիքյանին, Մարտիրոս Սարյանին, Հակոբ Կոջոյանին և նրանց, որոնց գնահատում էր, անվանում էր «զարմանալի տաղանդ»: Չէր սիրում խաղալ «հանճար» ածականի հետ: «Զարմանալի տաղանդից» բարձր «ուդիվիտելնի» քանքարն էր: Մարտիրոս Սարյանը և՛ «զարմանալի տաղանդ» էր, և՛ «ուդիվիտելնի քանքար»: Սիրում և հասկանում էր նկարչությունը, հասկանում էր ավելին, քան բազում նկարիչներ:
— Հիանալի ինտելիգենցիա ունենք. մի տես՝ Շիրվան, Ավետիք, Մարտիրոս, Ռոմանոս… զարմանալի տաղանդներ…
Սիրում էր երաժշտությունը, բայց ավելի բարձր էր գնահատում արևելյան երաժշտությունը: Սիրում էր Կոմիտասին, Ալ. Սպենդիարյանին, Ռ. Մելիքյանին: Ակսելը ճեմարանից հիշում էր Կոմիտասի երգերը, երբեմն նեղ շրջանակում Կոմիտաս էր երգում չափ տալով: Չարենցը շատ էր սիրում այդ երգերը. «Մի Կոմիտաս երգիր, Ակսել»: Երբեմն էլ, երբ նեղսրտում էր ու ձանձրանում, գլխարկը քաշում էր աչքերի վրա և երեխայի նման խնդրում.
-Գնանք Ակսելի մոտ, Կոմիտաս լսենք:
Ինչպես ամեն իսկական բանաստեղծ, սիրում էր բնությունը, բայց ամենից ավելի երևի՝ ջրի խշշոցը: Շատ էր սիրում Զանգվի ձորը: Իր սերը և Զանգվի ձորն իջնելու ցանկությունը ձևակերպում էր այսպես.
— Գնանք ջուր լսենք:
Կպառկեր գետափին, գլխարկը կդներ դեմքին և… ջուր կլսեր:
Նա հռետոր էր և փայլուն հռետոր: Ոչինչ չուներ նա բեմական՝ ո՛չ ձայն, ո՛չ բոյ-բուսաթ, ո՛չ միմիկա: Բայց նա հռետոր էր: Գիտելիքների մեծ պաշար և հումոր՝ ահա նրա հռետորական զենքերը: Կանգնել ամբիոնի մոտ և ամբիոն ծեծել չէր սիրում նա: Բեմի վրա պահում էր իրեն, ինչպես իր սենյակում: Գնում-գալիս էր և խոսում, երբեմն կանգնում էր մի կարևոր ֆրազ ընդգծելու համար, մի ծխախոտ էր վառում և շարունակում խոսել, համոզել, ձեռք առնել, եզրակացնել: Ինչպես կյանքում, այնպես էլ բեմի վրա սիրում էր գործածել ռուսերեն բառեր: Գիտեր օգտվել առիթից՝ «ոչնչացնելու համար» հակառակորդին:
Բանաստեղծությամբ էր զարթնում՝ Եսենինի կամ Մեծարենցի, Թումանյանի կամ ժամանակակից մի թեկուզ ոչ բարեկամ բանաստեղծի երկու տողը կամ քառատողը շրթունքին, իսկ ամենից շատ՝ Տերյան:
1924 թիվ: Թիֆլիսյան պայծառ աշուն: Կառք վարձեց. «Քշի Հավլաբար, Խոջիվանք»:
-Երևանում հայկական պանթեոն պիտի սարքել, նշանավոր հայերի աճյունները տեղափոխել այնտեղ: Տերյանին էլ հարկավոր է Օրենբուրգից հանել: Ի՞նչ է անում էնտեղ մենակ… Ոչ մի տեղ ես էնպես ինձ հանգիստ չեմ զգում, որքան գերեզմանոցում: Մի վերին իմաստություն է իջնում վրաս: Մտածում եմ, որ վերջը է՛ս է, ու մի տեսակ խաղաղվում եմ… Ինչու՞ համար գերեզմանատանը չես կարող բարձր խոսել, ա՛յ, ես ու դու համարյա շշուկով ենք խոսում: Թումանյանի՞ց ենք վախենում, թե՞ Րաֆֆուց: Փորձիր մի գոռալ: Հազար թուման տան, ես չեմ կարա գոռալ: Այ տղա, ո՞վ հնարեց էս մահը:
Շրջեց ամբողջ ժամանակ գլխաբաց:

Եղիշե Չարենց (Դավիթ Մալյան «Դեմքեր, հանդիպումներ» գրքից)

Ես ուզում եմ պատմել իմ մի քանի հանդիպումների մասին այդ հսկա բանաստեղծի հետ: Դրանք հանդիպումներ են, որոնք չեն կրել ոչ գրական և ոչ էլ պաշտոնական բնույթ: Ինքը՝ Չարենցը, խուսափում էր հաճախակի հանդիպումներից այն մարդկանց հետ, որոնց չէր համակրում: Նա չէր քաշվում այդ մարդկանց երեսին իր կարծիքն ասելուց և իսկույն կտրում էր նրանց խոսքը, եթե, օրինակ, փորձում էին ասել. «Ընկեր Չարենց, այսօր կարդացի ձեր պոեմը, ես հիացած եմ»:
Մեծ հետաքրքրությամբ կլսեր գրականության, արվեստի հետ կապ չունեցող որևէ զրույց կամ պատմություն: Հիշում եմ՝ «Ինտուրիստ» հյուրանոցում փոքրիկ սրճարան կար: Հավաքվում էին մեծ մասամբ գրողներ, դերասաններ: Օրվա որոշ ժամերին երևում էր Չարենցը՝ հոգնած, գունատ: Կկանգներ սենյակի շեմին, աչքի կանցկացներ բոլորին և դանդաղ քայլերով կմոտենար սեղաններից մեկին, որտեղ ոչ ոք չկար կամ մի երկու հոգի կային: Զրուցողները, որ մինչ այդ աղմկում էին, անցնում էին շշուկի: Հայացքով կանչում էր ինձ, հետո բարձր.
-Դու թիթեռների կյանքից որևէ բան գիտե՞ս, կարո՞ղ ես պատմել:
Դադար:
-Հոգնել եմ: Հոգնել եմ:

Եվ այնպես էր ասում, որ զգում էիր՝ դա միայն ֆիզիկական հոգնածություն չէ: Նրա խնդիրքը՝ մի բան պատմել միջատների, կենդանիների կյանքից, կարծես շրջապատից ու մարդկանցից կտրվելու, մի պահ վերանալու փափագ էր: Կամ գուցե ուզում էր ցրվել, մոռանալ ամեն ինչ, որպեսզի նոր ավյունով, նոր ոգևորությամբ նստի իր սեղանի առջև:
Մի օր ցերեկը փողոցում բռնեց ինձ. «Գնանք մեր տուն»:
Մոտեցա սեղանին:
-Ոչ մի բանի ձեռք չտաս, կխառնես: Այսօր հոնորար ստացա, դրի սեղանին: Չգիտեմ՝ ինչո՞վ էի զբաղված, գալիս է աղջիկս, մեկ էլ ի՞նչ եմ տեսնում. պատշգամբում կանգնած քրքջում է, ուրախությանը չափ ու սահման չկա: Դուրս եմ գալիս պատշգամբ, ներքևում ահագին քանակությամբ երեխաներ: Իմ փոքրիկը վերցրել է սեղանի վրայի դրամը և մեկիկ-մեկիկ երեքռուբլիանոցները նետել փողոց, իսկ ներքևում երեխաները հավաքում են:

Սկսում է ծիծաղել: Հետո մտածկոտ աչքերը հառում է մի կետի:

— Լսիր, կարո՞ղ ես երևակայել, եթե հանկարծ իմ ոտանավորները այդպես նետեին փողոց: Ոտանավորներս, որոնք դեռ լույս չեն տեսել,-նորից ծիծաղում է և նորից մտախոհ ավելացնում,-նետեին փողոց:
1936թ. Մոսկվայում պրոֆեսոր Հարությունյանը իր տանը հրավեր էր կազմակերպել: Հավաքվել էինք մի քանի տասնյակ մարդ: Սպասում էինք Չարենցին: Ժամը 10-ին եկավ կնոջ հետ: Ուրախ, ոգևորված բացականչություններից հետո հյուրերն սկսեցին տեղավորվել: Հանկարծ Չարենցը դարձավ կնոջը:
-Վեր կաց, պարիր:
— Ի՞նչ պար, ես պարել չգիտեմ:
— Պարիր, ասում եմ, ինչ կուզես, միայն պարիր: Երաժշտություն:
Դաշնամուրը հնչեցրեց «Նազ պարը»: Չարենցի կինը անորոշ շարժումներով պարեց, բայց կարճ: Փորձեց նստել, Չարենցը գոռաց:
— Պարիր, երկար պարիր:
Տպավորությունն այն էր, որ եթե չպարեր, կարծես աղետ էր լինելու: Տեսարանը հույժ տպավորիչ էր, դրամատիզմով հագեցած: Մեկ էլ հանկարծ Չարենցը ելավ տեղից ու փակ աչքերով դարձավ ինձ:
— Լսիր, դու մի երգ գիտես, հիշու՞մ ես:
-«Խնուս գե՞ղը»:
-Այս, երգիր:
-Եղիշե, ես երգելու տրամադրություն չունեմ:
-Երգիր, երգիր, խնդրում եմ: Շուտ, շուտ սկսիր: Այնպես էր աղերսում, կարծես ուզում էր ասել՝ կխելագարվեմ:
Երգեցի, և կարծես, վերջ:
-Տասը անգամ երգիր, մեկը մյուսի ետևից տասը անգամ: Սկսիր: Եթե ինը երգես, կբարկանամ: Ուղիղ տասը անգամ:
Իմ դրությունը տրագիկոմիկական էր: Ինչպե՞ս թե՝ տասը անգամ: Մեկ անգամ երգեցի առանց ցանկության ու տրամադրության: Եվ վերջապես, հրամաններով ես չեմ կարող երգել միևնույն երգն այդքան անգամ: Հյուրերը նույնպես:
-Երգեք, երգեք:
Նորից սկսում եմ երգել: Չարենցը աչքերը փակ, սկսեց հաշվել:
-Էդ մեկ, շարունակիր:
Տեր աստված, այս ինչ տանջանք է: Իսկ այդ ժամին ի՞նչ էր կատարվում մեծ բանաստեղծի սրտում, ո՞վ կարող էր գուշակել: Իմ երգին, իմ ձայնին կարոտ չէր Եղիշեն, և մի առանձին բան էլ չկար իմ կատարման մեջ: Երևի այդ երգի պահին իրեն ապահով էր զգում մարդկանց խոսակցություններից: Կամ գուցե այդ վայրկյանները նրան ստիպում էին ոչնչի մասին չմտածել: Մարդու հոգին խոր է ու դժվար հասկանալի: Իսկ բանաստեղծի հոգին՝ բոլորովին անըմբռնելի:

Իմ խոսքը

Ես էլ եմ Եղիշե Չարենցի նման՝ սիրում եմ հաճախակի ռուսերեն բառեր օգտագործել: Ինձ թվում է, որ Եղիշե Չարենցը իր կնոջը խնդրեց պարել, իսկ ընկերոջը երգել, որպեսզի զգա, որ նրանք նրա խնդրանքները կկատարեն և չեն թողնի մենակ: