Рубрика: Ուսումնական նյութեր, Պատմություն 9

Հետազոտական աշխատանք․ Հակոբ Կոջոյան

Հակոբ Կոջոյան

Ժամանակի առաջադիմական երևույթները լիովին դրսևորվեցին հայ արվեստում։ Ի հայտ եկան մասնագիտական բարձր կրթություն ստացած ստեղծագործողների նոր սերունդ։ Առաջին հանրապետության մշակութային կյանքում մեծ դեր է ունեցել նկարիչ Հակոբ Կոջոյանը։ Նա աչքի է ընկել ոճի բազմաբանությամբ, ստեղծագործության թեմատիկ ու ժանրային տեխնիկայով։ Հակոբ Կոջոյանը ծնվելով, մեծանալով Ախլցխայում, 1918թ․-ին եկել է Հայաստան է և լծվել է մշակույթային կյանքին։ 1918թ․-ին նա մասնակցել է Անիի պեղումներին։ 1919թ․-ին հաստատվել է Երևանում և այդ թվին էլ ստեղծվել է «Անիի ավերակները» պատմական բնանկարը, որը Եվրոպական նորագույն գեղանկարչության ու հայ միջնադարի արվեստի որոշ գծերի արդյունք էր։

«Անիի ավերակները» Հակոբ Կոջոյան

Կոջոյանը ճարտարապետ Թամանյանի հետ նախագծեց և նկարեց Հայաստանի զինանշանը, որտեղ վահանի վրա նշված էին հայ 4 թագավորական տների զինանշանները։ Սա խոսում էր այն մասին, որ նա ակտիվ մասնակցում էր նոր ձևավորված Հայկական պետության քաղաքական կյանքին։

Հայաստանի առաջին հանրապետության զինանշան

Կոջոյան իրեն արվեստով ցույց էր տալիս իր սերը դեպի հայրենիքը։ Այդ մասին են խոսում նրա բազմաթիվ կտավները, որտեղ պատկերել է հայ գյուղը, Երևանը, Արագածը, բնանկարների մի ամբողջ շարքը։ Կոջոյանը պատկերազարդել է նաև գրքեր, ստեղծել սյուժետային գործեր, կիրառական արվեստի նմուշներ, թաթերական ձևավորումներ։ Կոջոյանի կերպարները հագեցած են անսահման երևակայությամբ, զգացմունքներով ու ապրումներով։ Հիմք ընդունելով հայ արվեստի ազգային սկզբունքները, Եվրոպայում ձեռք բերած փորձը։
Կոջոյանն իր ամբողջ կյանքում ազատորեն օգտվել է արևելքի ու արևմուտքի մշակութային ավանդներից։ Այդ մասին են խոսում Պարսկաստանում կատարված կտավները՝ «Ճաշարան Թավրիզում» (1922), «Փողոց Թավրիզում» (1922) կտավները։

Նա նաև նկարազարդել է Հայկական ժողովրդական հեքիաթները։ Դատելով այս բոլոր աշխատանքներից կարող ենք ասել, որ նա եղել է մեծ արվեստագետ և սիրել է իր աշխատանքը։ Առաջին հանրապետության անկումից հետո, նա տեղափոխվել է Պարսկաստան, չցանկանալով համագործակցել Խորհրդային կառավարության հետ։
Նրա «Սասունցի Դավիթ» էպոսի նկարազարդումը ցույց էր տվել հանուն ազատության հայ ժողովրդին մղած պայքարի պաթոսը, նրա կենսունակության ուժի նկատմամբ իր ունեցած հավատը։ Կոջոյանը առաջինն էր, որ «Սասունցի Դավիթը» կերտելիս ելակետ ընդունեց վիպերգական նյութի բանահյուսական, դյութազնական կողմը՝ արտացոլելով, միաժամանակ նրա պատմական, կենցաղային ու դրամատիկական հոգեբանական մոտիվները։

«Սասունցի Դավիթ» Հակոբ Կոջոյան


Կոջոյանը հեռու չի մնացել նաև երկրի քաղաքական կյանքից։ 1930թ-ին կերտել է «Կոմունիստների գնդակահարությունը Տաթևում» կտավը, որտեղ ինքնատիպ մարմնավորում է տվել բազմիցս կրկնված գնդակահարություն թեմային։ Սա XX-րդ դարի գեղանկարչության նշանավոր երևույթներից է։

«Կոմունիստների գնդակահարությունը Տաթևում» Հակոբ Կոջոյան

Նա պատկերազարդել է նաև Եղիշե Չարենցի «Գիրք ճանապարհի» ժողովածուն, հանդես բերելով նկարիչ-մեկնաբանի բացառիկ հմտություն։ Հին Արևելքի մի շարք սկզբունքները նորովի գրքարվեստի կատարյալ նմուշ հանդիսացող այս գործը բացահայտում է Չարենց ստեղծագործողի էությունը, տալով նրա խոհերի ու իդիալների նկարչական խտացումը։

«Եղիշե Չարենցի․ Գիրք ճանապարհի» գրքի պատկերազարդում։ Հակոբ Կոջոյան

Հայրենի բնության պատկերող նկարներում բացահայտել է անհիշելի ժամանակներից եկող իր ժողովրդի կենսունակությունը և հարատևությունը։ Օրինակ՝ «Ձմեռը Երևանի շրջակայքում», «Լեռնային բնանկար», «Սարերը Ծաղկաձորից» (1958)։

«Սարերը Ծաղկաձորից» Հակոբ Կոջոյան

Նա ստեղծել է իրական, պատմական, գրական, կենցաղային թեմաներով բազմաֆիգուր պատկերներ, ցուցաբերելով հորինողի և պատմողի բացառիկ ունակություն։ Նա ունեցել է ընթարումներով ուղղի։ Նա իր երգերում անհրադարձել է հայ ժողովրդի ճակատագրին, նրա ստեղծագործ հանճարի ուղղիներին։ Նրա նկարներում երևում են ժողովրդի կենսունակությունը, չարիքի, անարդարության հանդեպ նրա ունեցած ժխտական վերաբերմունքը, երջանիկ կյանքի, բարու հաղթանակի, ընբռնումներն ու դրանց հաստատումը։ Նրա պատկերները ներշնչում են հավատ ու սեր, բարձրացնում ժողովրդի հավաքական ուժի կամքի, անխորտակելիության գաղափարը։ Ուսումնասիրելով Կոջոյան նկարչի կյանքը, կարող ենք ասել, որ որպես նկարիչ նա մասնակցել է մեր երկրի կերտման և զարգացման գործին, սկսելով իրեն կյանքը առաջին հանրապետությունից, մասնակցելով նրա քաղաքական և մշակութային կյանքի շատ էջերին, այնուհետև շարունակեց ապրել ու ստեղծագործել Խորհրդային Հայաստանում, որպես մշակութային գործիչ, որպես հայրենասեր և մեծ արվեստագետ։

Կենսագրություն
Հակոբ Կոջոյանը ծնվել է 1983թ․-ի, Հունվարի 13-ին՝ Ախլցխայում, մահացել է 1959թ․-ի ապրիլի 24-ին Երևանում։ 1900թ․-ին ավարտել է Վլադիկավկասի Արհեստավորած վարժարանը, զբաղվել հոր հետ ոսկերչությամբ։ Այնուհետև Մոսկվայում ոսկերիչ փորագրողի արհեստը կատարելագործել է Մոսկվայում։ 1903թ․-ին սովորել է Մյունխենում Աժբեհի ստուդիայում։ 1905թ․-ականին ընդունվել է գեղարվեստական ակադեմիա։ 1907թ․-ին մեկնել է Փարիզ։ 1909թ․-ին վերադարձել է Վլադիկավկաս, զորակոչվել է բանակ։ Հետո հաստատվել է Մոսկվայում։ 1915-1917թթ․-երին նորից եղել է բանակում։ 1918-1921թթ-երին ապրել է Հայաստանում։ 1921-1923թթ-երին ապրել է Պարսկաստանում, որից հետո վերադարձել և մինչև կյանքի վերջը ակտիվորեն լծվել է Հայաստանի մշակութային կյանքին։ Մասնակցել հայ պետրադի, առաջին պետթատրոնի, մամուլի աշխատանքներին, որի համար էլ 1935թ․-ին արժանացել է «Ժողովրդական նկարիչ» բարձր կոչմանը։

«Հակոբ Կոջոյան» նկար
«Անիի ավերակները» նկար
«Հայաստանի առաջին հանրապետության զինանշան» նկար
«Ճաշարան Թավրիզում» նկար
«Փողոց Թավրիզում» նկար
«Սասունցի Դավիթ» նկար
«Կոմունիստների գնդակահարությունը Տաթևում» նկար
«Եղիշե Չարենցի․ Գիրք ճանապարհի» նկար
«Սարերը Ծաղկաձորից» նկար